Kısa özet
- Zararlı olarak sınıflandırılan madde ve karışımlar için Güvenlik Bilgi Formu (GBF) zorunludur ve alıcıya ücretsiz sağlanır.
- 2014 tarihli GBF Yönetmeliği 31 Aralık 2023 itibarıyla yürürlükten kalktı; 1 Ocak 2024'ten itibaren GBF'ler KKDİK Yönetmeliği Ek-2'ye göre hazırlanıyor.
- Formu hazırlayacak kişi artık Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) belgesine sahip olmalıdır.
- GBF Türkçe hazırlanır ve 16 bölümden oluşur.
- Yeni bilgi ortaya çıktığında gecikmeksizin güncellenir; güncel hâli, önceki 12 ay içinde ürünü alan müşterilere de iletilir.
Güvenlik Bilgi Formu — kısaca GBF, uluslararası karşılığıyla SDS (Safety Data Sheet), eski adıyla MSDS — kimyasal bir ürünün "kimlik ve kullanım kılavuzu"dur. Türkiye'de bu belgenin kuralları 2024'te önemli ölçüde değişti ve piyasada hâlâ eski yönetmeliğe göre hazırlanmış formlar dolaşıyor. Bu yazıda güncel durumu netleştiriyoruz.
1. GBF zorunlu mu, kim vermek zorunda?
Evet, zorunludur. Bir madde veya karışım SEA Yönetmeliği'ne (Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik; 11.12.2013, 28848 mükerrer Resmî Gazete) göre zararlı olarak sınıflandırılıyorsa, tedarikçi bu ürünü profesyonel alıcıya verirken güvenlik bilgi formunu da sağlamak zorundadır.
Yükümlülük tedarik zincirindeki her aktör için geçerlidir: imalatçı, ithalatçı ve dağıtıcı. Yani "biz sadece satıyoruz, üretmiyoruz" demek yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Form, alıcıya ücretsiz olarak, kâğıt ya da elektronik ortamda verilir.
MSDS, SDS, GBF — fark var mı?
Üçü de aynı belgeyi anlatır. "MSDS" eski Amerikan terminolojisidir, "SDS" GHS ile birlikte gelen uluslararası addır, "GBF" ise Türkçe mevzuattaki resmî karşılığıdır. Türkiye'de düzenlenen belgenin doğru adı Güvenlik Bilgi Formu'dur.
2. 1 Ocak 2024'te ne değişti?
Uzun yıllar boyunca GBF'ler, 13 Aralık 2014 tarihli ve 29204 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Zararlı Maddeler ve Karışımlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik uyarınca hazırlandı. Bu yönetmelik 31 Aralık 2023 itibarıyla yürürlükten kalktı.
1 Ocak 2024'ten itibaren güvenlik bilgi formları KKDİK Yönetmeliği'nin Ek-2 hükümlerine göre hazırlanıyor. İki pratik sonucu var:
- Hazırlayıcı değişti. Eski "güvenlik bilgi formu hazırlayıcısı" unvanının yerini Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) aldı. KDU, KKDİK Ek-18'de tanımlanan şartlara göre eğitim alan ve yetkili belgelendirme kuruluşunun sınavında başarılı olan kişidir.
- İçerik derinleşti. Ek-2 formatı REACH Ek-II ile uyumludur; maruz kalma senaryoları, tanımlanmış kullanımlar ve KKDİK kayıt numarasına atıf gibi başlıklar öne çıkar.
Elinizdeki formların üst yazısında hâlâ "13/12/2014 tarihli ve 29204 sayılı Yönetmelik" ibaresi varsa, o form güncelliğini yitirmiştir.
3. GBF'nin 16 bölümü
Format uluslararası GHS standardıyla aynıdır ve bölümlerin sırası değiştirilemez:
| Bölüm | Başlık | Sık görülen hata |
|---|---|---|
| 1 | Madde/karışım ve firma tanımı | Acil durum telefonunun 7/24 erişilebilir olmaması |
| 2 | Zararlılık tanımlanması | SEA yerine eski sınıflandırmayla yazılması |
| 3 | Bileşim / içindekiler | Konsantrasyon aralıklarının verilmemesi |
| 4 | İlk yardım önlemleri | Genel geçer ifadeler, ürüne özgü olmayan metin |
| 5 | Yangınla mücadele | Uygun olmayan söndürücünün belirtilmemesi |
| 6 | Kaza sonucu yayılma | Çevresel önlemlerin atlanması |
| 7 | Elleçleme ve depolama | Uyumsuz madde bilgisinin eksikliği |
| 8 | Maruz kalma kontrolleri / kişisel korunma | Türkiye mevzuatındaki sınır değerlerin verilmemesi |
| 9 | Fiziksel ve kimyasal özellikler | "Veri yok" ile doldurulmuş satırlar |
| 10 | Kararlılık ve tepkime | — |
| 11 | Toksikolojik bilgiler | Bileşen bazlı verinin eksikliği |
| 12 | Ekolojik bilgiler | — |
| 13 | Bertaraf bilgileri | Türk atık kodlarının yazılmaması |
| 14 | Taşımacılık bilgileri | UN numarası ve ambalaj grubu tutarsızlığı |
| 15 | Mevzuat bilgileri | Yürürlükten kalkmış yönetmeliğe atıf |
| 16 | Diğer bilgiler | Revizyon numarası ve tarihinin güncellenmemesi |
4. Dil: yabancı SDS'i olduğu gibi kullanabilir miyim?
Hayır. Türkiye'de piyasaya arz edilen ürünün güvenlik bilgi formu Türkçe hazırlanır. Yurt dışındaki üreticiden gelen İngilizce SDS iyi bir kaynaktır, ancak doğrudan kullanılamaz — üstelik bu belge çoğu zaman AB mevzuatına göre yazılmıştır ve Bölüm 8, 13, 14 ve 15 gibi bölümleri Türkiye mevzuatına uyarlanmalıdır.
Pratikte doğru yaklaşım, yabancı SDS'i "çevirmek" değil, kaynak belge olarak alıp Türkiye mevzuatına göre yeniden düzenlemektir. Çeviri hataları bu alanda en sık görülen uygunsuzluk kalemidir.
5. GBF ne zaman güncellenir?
Güvenlik bilgi formu, tarihi geçmeyen ama "canlı" bir belgedir. Güncelleme gerektiren tipik durumlar:
- Maddenin zararlılık sınıflandırmasında değişiklik olması,
- Yeni risk yönetim önlemlerinin ortaya çıkması,
- Madde hakkında bir izin veya kısıtlama getirilmesi,
- KKDİK kaydının tamamlanması ve kayıt numarasının forma işlenmesi,
- Formülasyon değişikliği.
Mevzuat, yeni bilgi elde edildiğinde formun gecikmeksizin güncellenmesini ve güncel hâlin, önceki 12 ay içinde o ürünü satın almış tüm alıcılara iletilmesini öngörür. Yani güncelleme sadece dosyayı değiştirmek değil, müşteriye bildirim yükümlülüğü de doğurur.
6. GBF ile etiket aynı şey değil
Sık karşılaştığımız bir karışıklık: güvenlik bilgi formu hazır olduğu hâlde ambalaj etiketinin uyumsuz olması. Etiket, SEA Yönetmeliği'ne göre hazırlanır ve en az şu unsurları taşır: tedarikçi bilgisi, ürün tanıtıcısı, zararlılık piktogramları, uyarı kelimesi (Tehlike / Dikkat), zararlılık ifadeleri (H) ve önlem ifadeleri (P), nominal miktar.
GBF ile etiketin birbiriyle tutarlı olması gerekir. Denetimde en hızlı fark edilen uygunsuzluk, GBF'nin 2. bölümü ile ambalaj üzerindeki H ifadelerinin uyuşmamasıdır.
7. GBF ile KKDİK kaydı ilişkisi
İkisi ayrı yükümlülüktür ama birbirini besler. KKDİK kaydı tamamlanan maddenin kayıt numarası güvenlik bilgi formunun 1. bölümüne işlenir; 10 ton/yıl üzeri tonajlarda hazırlanan kimyasal güvenlik raporundaki maruz kalma senaryoları da forma ek olarak taşınır.
Dolayısıyla 2026'daki kayıt takvimi, GBF'lerinizi de doğrudan etkileyecek. KKDİK kayıt süreci için: KKDİK kaydı nasıl yapılır? · Yaklaşan tarih için: 30 Eylül 2026.
Sık sorulan sorular
Güvenlik Bilgi Formu (GBF) zorunlu mu?
Evet. SEA Yönetmeliği'ne göre zararlı olarak sınıflandırılan madde ve karışımlar için tedarikçinin alıcıya güvenlik bilgi formu sağlaması zorunludur. Form alıcıya ücretsiz olarak, kâğıt veya elektronik ortamda verilir.
Güvenlik Bilgi Formunu kim hazırlayabilir?
1 Ocak 2024'ten itibaren güvenlik bilgi formları KKDİK Yönetmeliği Ek-2'ye göre ve Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) belgesine sahip kişiler tarafından hazırlanır. Daha önce geçerli olan 'güvenlik bilgi formu hazırlayıcısı' unvanının yerini KDU almıştır.
İngilizce SDS'i Türkçeye çevirmek yeterli mi?
Hayır. Türkiye'de piyasaya arz edilen ürünün güvenlik bilgi formu Türkçe hazırlanır ve Türkiye mevzuatına göre düzenlenir. Yabancı SDS kaynak belge olarak kullanılabilir, ancak maruz kalma sınır değerleri, atık kodları, taşımacılık ve mevzuat bölümleri Türkiye mevzuatına uyarlanmalıdır.
Güvenlik Bilgi Formunun geçerlilik süresi var mı?
GBF'nin sabit bir son kullanma tarihi yoktur; ancak yeni bilgi ortaya çıktığında gecikmeksizin güncellenmesi gerekir. Güncellenen form, önceki 12 ay içinde ürünü satın almış alıcılara da iletilir.
Kaç bölümden oluşur?
Güvenlik bilgi formu 16 bölümden oluşur ve bölümlerin sırası değiştirilemez. Format uluslararası GHS standardı ve KKDİK Ek-2 ile uyumludur.
AEK Chem ne yapıyor?
KDU imzalı, Türkçe ve mevzuata uygun güvenlik bilgi formu
AEK Chem, MSDS/SDS hazırlama ve revizyonunda uzmanlaşmış bir kimyasal mevzuat danışmanlığı firmasıdır. Elinizdeki formların güncel mevzuata uygunluğunu ücretsiz ön kontrolden geçiriyoruz.
- KKDİK Ek-2 formatında Türkçe GBF hazırlama
- Yabancı SDS'lerin Türkiye mevzuatına uyarlanması
- SEA Yönetmeliği'ne uygun etiket ve H/P ifadeleri
- Revizyon takibi ve müşteri bildirim süreci
Kaynaklar
- Zararlı Maddeler ve Karışımlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik — 13.12.2014, 29204 RG (31.12.2023 itibarıyla yürürlükten kalkmıştır)
- KKDİK Yönetmeliği ve Ek-2 (Güvenlik Bilgi Formu hazırlama kılavuzu) — 23.06.2017, 30105 mükerrer RG
- Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA) — 11.12.2013, 28848 mükerrer RG
- ÇŞİDB Kimyasallar Yardım Masası
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; firmanızın özel durumu için resmî mevzuat metni ve Bakanlık duyuruları esas alınmalıdır. Son güncelleme: 22 Temmuz 2026.